Pimaş boru çapları: hangi gider hangi boruyla bağlanır?

Pimaş borular dış çaplarıyla anılır ve milimetre cinsinden adlandırılır. Genel uygulamada bir dairedeki giderler kabaca şu ölçülerle bağlanır.

70 mm boru çoğunlukla birkaç küçük giderin birleştiği toplayıcı bölümlerde görülür. Banyodaki lavabo ve duşun ortak bir boruda buluşup klozet hattına ya da kolona bağlandığı düzenlerde bu ara ölçü işe yarar.

Boru çapı giderin bir anda bıraktığı suya göre küçük kaldığında su boruyu tamamen doldurur ve önündeki havayı iter. Bu durum guruldamaya, sifondaki suyun emilmesine ve kokuya yol açar. Üstelik su yavaşladıkça içindeki yağ, saç ve sabun artığı boru cidarına daha kolay tutunur.

Evyeyi 40 mm boruya bağlamak bunun tipik bir örneğidir. Lavabo için yeterli olan bu çap, bulaşık makinesinin boşalttığı sıcak ve yağlı suyu taşımakta zorlanır ve birkaç ay içinde tıkanmalar başlayabilir. Klozette 100 mm altına inilmemesinin nedeni de katı atığın daralan bir boruda takılmasıdır.

Tersi de bir sorun yaratabilir. Küçük bir lavabonun gereğinden geniş bir boruya bağlandığı uzun hatlarda az miktardaki su borunun tabanına yayılır ve sığ akar. Bu sığ akış saç ve sabun artığını taşımakta zorlanır, bu yüzden geniş boru her zaman daha güvenli seçim anlamına gelmez.

Farklı çaptaki iki pimaş, redüksiyon adı verilen geçiş parçalarıyla birleştirilir. Temel ilke suyun aktığı yönde borunun ya aynı kalması ya da büyümesidir. 50 mm bir boru 40 mm bir boruya boşaltılırsa geçiş noktası kalıcı bir darboğaz olur ve tıkanıklık hep orada başlar.

Yan bağlantılarda dik açılı parça yerine eğik bağlantı parçaları tercih edilir. Suyun ana boruya yumuşak bir açıyla girmesi akışı korur ve karşıdan gelen suyla çarpışmayı azaltır. Eski döküm kolona pimaş bağlanırken de iki malzemeye uygun özel conta ya da manşon kullanılır; bağlantı yalnızca macunla kapatılırsa zamanla sızar.

Doğru çapta bir boru da eğimi bozuksa ya da hattın havası yoksa sorun çıkarır. Su borunun bir bölümünde gölleniyorsa en geniş boru bile zamanla tortuyla dolar. Kolonun çatıya uzanan havalandırma ucu kapanmışsa giderlerde guruldama ve koku başlar.

Bu nedenle çap değerlendirilirken borunun ne kadar uzun yatay gittiğine, kaç dirsekten geçtiğine ve hangi noktada kolona bağlandığına da bakılır. Uzun ve çok dirsekli bir evye hattı, kısa ve düz bir hattan daha geniş bir boruyu hak edebilir.

Balkon ve teras giderleri ayrı bir durumdur. Yağmur suyu kısa sürede yüksek miktarda geldiği ve yanında yaprak, toprak ve kum taşıdığı için bu giderlerde dar boru seçmek, ilk sağanakta taşma riskini artırır.

İstanbul'daki eski apartmanların çoğunda ortak kolon ve bina çıkışı döküm borudan yapılmıştır, daire içindeki giderler ise sonradan yapılan tadilatlarla pimaşa çevrilmiştir. Bu yüzden aynı binada farklı dönemlerden kalma, ölçüleri birbirini tutmayan borulara rastlamak olağandır. Döküm borunun iç yüzeyi yıllar içinde pas ve kabukla kalınlaştığı için kâğıt üzerindeki çapı aynı kalsa da gerçekte suyun geçtiği kesit daralmış olabilir.

Böyle bir binada yalnızca daire içindeki boruyu büyütmek her zaman sonuç vermez. Yeni pimaşın bağlandığı kolon ağzı daralmışsa ya da ara bir parça eski ölçüde bırakıldıysa darboğaz yalnızca yer değiştirir. Değişimden önce kolonla birleşim noktasına bakılması, hangi bölümün yenilenmesi gerektiğini netleştirir.

Banyo ya da mutfak yenilerken boru seçimi genellikle seramik ve dolaplar kadar konuşulmaz. Fayans döşendikten sonra borunun çapını değiştirmek ise çok daha zahmetlidir. Şu soruları işin başında sormak sonradan çıkacak tıkanıklıkların önünü keser.